Şehir Tarımı

Güneş ışığı, çatı örtülerinin yenilenmesi ve doğru gübre kullanımı, şehirlerde sürdürülebilir gıda üretiminin temelini oluşturuyor.

Güneş ışığının miktarı ve bitkinin gelişim aşamalarına uygun besin takviyesi, şehir tarımında ürün başarısını belirleyen başlıca etkenler arasında yer alıyor.

Yeni bir araştırma, sabit tarifler veya tek bir mucizevi çözüm yerine, yetiştirme koşullarına göre yapılan doğru ayarlamaların önemini ortaya koyuyor. Araştırmanın sonuçları Agronomy for Sustainable Development dergisinde yayımlandı. Barselona Özerk Üniversitesi'ne bağlı ICTA-UAB araştırmacılarının yürüttüğü sekiz yıllık çalışma, üniversite kampüsünde bulunan ve binayla termal bağlantıya sahip çatı serasında gerçekleştirildi.

2015-2023 yılları arasındaki 11 domates yetiştirme dönemini değerlendiren araştırma, şehirlerde gıda üretiminin çevresel etkileri azaltılırken nasıl daha sürdürülebilir hale getirilebileceğini inceledi. Bulgular, plastik çatı örtülerinin belirli aralıklarla yenilenmesi ve atık sudan geri kazanılan gübreler gibi alternatiflerin kullanılmasıyla verimin artırılabileceğini ve kirliliğin önlenebileceğini gösterdi.

Güneş ışığı üretimi doğrudan etkiliyor

Araştırmada, bitkilerin yararlanabildiği güneş ışığı miktarının verimlilik üzerinde en belirleyici etken olduğu tespit edildi. Ancak sera çatısındaki plastik panellerin zamanla doğal olarak yıpranması, sekiz yıllık süreçte üretimin yüzde 31 azalmasına neden oldu. 2023 yılında yıpranan panellerin yenilenmesiyle birlikte domates verimi, bir önceki yıla kıyasla yüzde 56'dan fazla arttı. Araştırmacılar, üretkenliği yüksek tutmak ve çevresel etkileri azaltmak için çatı örtülerinin üreticilerin genellikle önerdiği 10 yıllık süre yerine her dört ila altı yılda bir değiştirilmesini tavsiye ediyor. Bu uygulamanın toplam karbon ayak izini yüzde 6,7 ila yüzde 7,7 arasında azaltabileceği belirtiliyor.

Atık sudan elde edilen gübre öne çıktı

Bitki beslenmesi konusunda araştırma ekibi, belediyelere ait atık su arıtma tesislerinden geri kazanılan ve fosfor bakımından zengin bir gübre tuzu olan strüviti değerlendirdi. ICTA-UAB araştırmacısı ve çalışmanın başyazarı Guido Evangelista, bitki başına 100 gramlık optimize edilmiş dozda kullanılan strüvitin araştırma boyunca en yüksek domates hasadını sağladığını belirtti. Bu sonuç, geleneksel mineral gübrelemeyle elde edilen verimle aynı düzeydeydi.

Evangelista, strüvitin önemli bir çevresel avantaj da sunduğunu vurguladı: Gübrelerin yüzey akışıyla su kaynaklarına taşınması sonucu oluşan kirliliği büyük ölçüde azalttı. Bu bulgular, atık sudan geri kazanılan besin maddelerinin tarımda değerlendirilmesinin hem verimlilik hem de çevrenin korunması açısından yararlı olabileceğine işaret ediyor.

Kapalı tarımın çevresel maliyeti

Araştırmada çatı serası, yapay LED aydınlatması kullanılan kapalı bir ortamda yetiştirilen domateslerle de karşılaştırıldı. Kapalı sistem suyu verimli kullanmasına rağmen, incelenen seçenekler arasında en yüksek çevresel etkiye sahip oldu. Bu sistemde bir kilogram domates üretiminin karbon ayak izi, kilogram başına 7,06 kilogram karbondioksit eşdeğeri olarak hesaplandı. Elektrik tüketimi, bu etkinin yüzde 93'ünden fazlasını oluşturdu. Buna karşılık, en verimli çatı serası yetiştirme dönemlerinde bir kilogram domatesin çevresel etkisi 0,54 ila 0,94 kilogram karbondioksit eşdeğeri arasında kaldı. Araştırma, kapalı tarım sistemlerinin yalnızca su kullanımındaki verimliliklerine bakılarak sürdürülebilir kabul edilemeyeceğini gösteriyor. Elektrik tüketiminin yüksek olması, enerji kaynağının çevresel etkisini bu sistemler açısından kritik hale getiriyor.

Güneş enerjisi fark yaratabilir

Araştırmacılar, kapalı tarım sisteminin kullandığı elektriğin tamamının güneş enerjisiyle üretildiği bir senaryoyu da hesapladı. Buna göre sistemin karbon ayak izi yüzde 87 azalarak kilogram başına 0,93 kilogram karbondioksit eşdeğerine düşebiliyor. Bu sonuç, kapalı ortamda tarımın kendiliğinden en sürdürülebilir yöntem olmadığını ortaya koyuyor. Çevresel performans, kullanılan elektriğin kaynağına da bağlı. Yenilenebilir enerjiyle desteklenmeyen kapalı sistemlerde yüksek elektrik tüketimi, toplam çevresel etkiyi artırabiliyor.

Sürdürülebilirlik küçük adımlarla sağlanıyor

Araştırma, sürdürülebilir şehir tarımının tek bir büyük değişiklikle elde edilemeyeceği sonucuna varıyor. Bunun yerine yıllar boyunca yapılan küçük ve hassas ayarlamalar belirleyici oluyor. Güneş ışığından daha iyi yararlanmak, çatı örtülerini zamanında yenilemek ve atık sudan geri kazanılan gübreleri uygun dozlarda kullanmak bu yaklaşımın temel parçalarını oluşturuyor. Araştırmacıların vurguladığı “yaparak öğrenme” yaklaşımı, şehir çiftlikleri ve çatı seraları için pratik dersler sunuyor. Bulgular, dünyanın farklı bölgelerindeki kentsel tarım uygulamalarında verimliliği artırırken çevresel etkileri azaltmaya yönelik kararların uzun vadeli gözlemler ve doğru ayarlamalarla şekillendirilmesi gerektiğini gösteriyor.