Gerçek Mavi Gül

Güller artık yalnızca kırmızı ve sarıyla değil, mavi tonlarıyla da anılabilir.

Bitki biliminde uzun süredir çözülmesi zor görülen gerçek mavi gül arayışında önemli bir ilerleme kaydedildi.

Araştırmacılar, çiçek rengini belirleyen pigmentlerin yanı sıra onlara yardımcı olan moleküllerden de yararlanarak daha mavi güller üretmeyi başardı.

Mavi gül neden zordu?

Gerçek mavi güllerin üretilmesi uzun süre imkânsız kabul ediliyordu. Bunun temel nedeni, güllerin kırmızı ve sarı pigmentleri üretebilmesine karşın mavi pigmentlerin oluşumu için gereken bir enzime sahip olmamasıydı.

Japonya'nın Kyoto kentindeki Suntory Global Innovation Center araştırmacıları, 2004 yılında genetik mühendisliği kullanarak mavi pigment üreten bir gül geliştirdi. Ekip, mavi renk sağlayabilen delfinidin adlı pigmentin üretiminde görevli enzimin genini güle aktardı. Ancak elde edilen güller mavi yerine morumsu bir renge sahipti. Bu sonuç, çiçeklerin mavi görünmesi için yalnızca mavi pigment üretmenin yeterli olmadığını gösterdi.

İris gibi doğal olarak mavi çiçekler de delfinidin gibi pigmentler üretiyor. Bununla birlikte, belirgin mavi tonların ortaya çıkması için flavon, C-glikozitleri adı verilen, neredeyse renksiz yardımcı moleküllere de ihtiyaç duyuluyor. Bu moleküller, yani eş pigmentler, pigmentleri kararlı hâle getirerek rengin daha derin ve mavi görünmesine yardımcı oluyor. Güller ise bu yardımcı molekülleri üretmek için gereken genlerden yoksundur.

Dört genle daha mavi güller

Suntory araştırmacıları bu kez açık pembe bir güle, diğer mavi çiçek türlerinden alınan dört gen aktardı. Çan çiçeği olarak bilinen Campanula medium türünden alınan bir gen, genetiği değiştirilmiş güllerin birden fazla mavi pigment üretmesini sağladı. Torenia × hybrida türünden alınan iki gen ile Gentiana triflora türünden alınan bir gen ise renksiz yardımcı molekülleri üreten enzimlerin oluşumunda rol oynadı. Araştırmacılar, mavi pigment malvidin ile izoorientin adlı yardımcı molekülü bir araya getirerek yalnızca delfinidin üreten güllerden daha mavi çiçekler elde etti. Şirket, bu sonucu 25 Ağustos'ta Kyoto'da düzenlenen 32. Uluslararası Bahçecilik Kongresi'nde duyurdu. Araştırmada, taç yapraklardaki yardımcı pigmentlerin miktarı arttıkça çiçeklerin daha mavi göründüğü de belirlendi.

Yedi yıl boyunca mavi kaldılar

Yardımcı molekülleri üreten güller, bir çiçek renk skalasına göre mor-mavi kategorisinde değerlendiriliyor. Bu güllerin sera koşullarında Japonya'da yedi yıl, Kolombiya'daki tarlalarda ise üç yıl boyunca mavi çiçekler açmayı sürdürdüğü bildirildi. Çalışma, çiçek renginin yalnızca pigmentlerin türüne değil, bu pigmentlerle etkileşime giren yardımcı moleküllere de bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Bulgular, bitkilerde renk oluşumunun anlaşılmasına katkı sağlarken gelecekte farklı çiçek renklerinin geliştirilmesi için de yeni olanaklar sunabilir.