Dawne lasy kwiatowe

Rośliny kwitnące należą dziś do najbardziej rozpowszechnionych grup roślin na Ziemi, jednak ich ekspansja mogła rozpocząć się znacznie wcześniej, niż naukowcy przypuszczali.

Niezwykły zbiór skamieniałości odkryty w Nowym Meksyku wskazuje, że jeszcze przed wielkim wymieraniem rośliny te tworzyły złożone leśne zbiorowiska i wytwarzały stosunkowo duże nasiona oraz owoce.

Odkrycie rzuca nowe światło na powstawanie pradawnych lasów oraz rozwój różnorodności roślin kwitnących w ciągu dziejów Ziemi.

Las zachowany dzięki popiołowi wulkanicznemu

Odkrycie wiąże się z warstwą zawierającą skamieniałości, zwaną tufem Dori, znajdującą się w obrębie formacji Jose Creek w Nowym Meksyku. Naukowcy szacują, że stanowisko ma około 74,6 mln lat, a więc pochodzi z późnej kredy.

Wybuch wulkanu pokrył ten obszar popiołem, dzięki czemu zachowały się niezwykle szczegółowe ślady otaczającej roślinności. W przeciwieństwie do wielu innych stanowisk paleontologicznych, gdzie gromadzą się szczątki roślin przeniesione przez rzeki lub osadzone w jeziorach, to miejsce zachowało znaczną część pradawnego krajobrazu w pierwotnym układzie.

Warstwa popiołu rozciąga się na długości około 1,2 km, co pozwala naukowcom badać pozostałości roślin na rozległym obszarze dawnego lasu. Tysiące skamieniałych liści, kwiatów, nasion, owoców i innych szczątków roślinnych dostarczają informacji o zbiorowisku organizmów istniejącym przed jego pogrzebaniem pod popiołem.

Ponieważ popiół osadził się w stosunkowo krótkim czasie, stanowisko stanowi niemal migawkę pradawnego ekosystemu. Dzięki temu naukowcy mogą badać, jak różne rośliny współistniały ze sobą, zamiast opierać się wyłącznie na pojedynczych okazach pochodzących z odległych od siebie miejsc.

Rośliny kwitnące już wtedy kwitły

Rośliny kwitnące, nazywane naukowo okrytonasiennymi, pojawiły się w historii Ziemi znacznie wcześniej, około 135 mln lat temu. Ich wczesni przedstawiciele byli na ogół stosunkowo niewielcy, a ich nasiona często mogły rozprzestrzeniać się bez pomocy innych organizmów.

Naukowcy przez długi czas uważali, że w późnej kredzie wiele roślin kwitnących odgrywało jeszcze ograniczoną rolę w ekosystemach. Zgodnie z tym poglądem ich szerokie rozprzestrzenienie się i uzyskanie dominującej pozycji nastąpiło w znacznej mierze dopiero po wymieraniu sprzed około 66 mln lat.

Skamieniałości z Nowego Meksyku podważają tak uproszczony obraz wydarzeń. W zachowanym zbiorowisku roślinnym występowały również drzewa okrytonasienne o grubych pniach, w tym rośliny spokrewnione z wawrzynowatymi i palmami. Współistniały one z paprociami i drzewami iglastymi, reprezentującymi starsze grupy roślin.

Znaleziska wskazują, że rośliny kwitnące odgrywały istotną rolę w co najmniej niektórych ekosystemach leśnych na długo przed końcem kredy. Nie oznacza to, że we wszystkich regionach dominowała taka sama roślinność, ale sugeruje, że pradawne zbiorowiska roślinne mogły być bardziej złożone i zróżnicowane, niż wcześniej zakładano.

Nasiona i owoce wskazują na duże różnice

Jednym z najbardziej niezwykłych ustaleń badania jest rozmiar nasion i owoców. W botanice termin „diaspora” oznacza nasiono lub inną jednostkę służącą do rozprzestrzeniania się rośliny na nowe obszary, obejmującą także struktury, które wspomagają ten proces.

Na wielu innych stanowiskach paleontologicznych z późnej kredy tego rodzaju struktury miały zazwyczaj rozmiar niewielkich nasion. Tymczasem okazy odkryte w Nowym Meksyku osiągały średnio rozmiary bardziej zbliżone do dużych borówek. Według naukowców ich objętość wzrosła ponad stukrotnie.

Zbiór skamieniałości obejmował niemal 80 różnych typów diaspor, w tym kilka okazów osiągających długość 2,5 cm. Tak duża różnorodność wskazuje, że już wówczas rośliny kwitnące stosowały wiele różnych strategii rozprzestrzeniania swoich jednostek rozmnażania.

Wytwarzanie większych nasion i owoców może wymagać od roślin znacznych nakładów zasobów. Większe zapasy substancji odżywczych mogą wspomagać początkowy wzrost, a struktury otaczające nasiona mogą wpływać na sposób ich rozprzestrzeniania się. Skamieniałości dostarczają zatem cennych dowodów na istnienie strategii ekologicznych, które wykształciły się już na tym etapie historii Ziemi.

Co odkrycia mówią o ewolucji roślin?

Badanie opublikowano 25 czerwca 2026 roku w czasopiśmie naukowym Science. Pracami kierował Jaemin Lee, a uczestniczyli w nich również naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i innych instytucji.

Wyniki podważają pogląd, że późniejsza dominacja roślin kwitnących była przede wszystkim skutkiem zmian ekologicznych, które nastąpiły po wymieraniu pod koniec kredy. W lesie na terenie dzisiejszego Nowego Meksyku znaczne zróżnicowanie strategii rozmnażania istniało już kilka milionów lat wcześniej.

Skamieniałości nie wyjaśniają jednak dokładnie, dlaczego pojawiły się większe nasiona i owoce. Na ich powstanie mogło wpłynąć wiele czynników środowiskowych i ekologicznych, a poszczególne grupy roślin mogły podążać odmiennymi ścieżkami ewolucji. Dalsze badania innych stanowisk paleontologicznych mogą pomóc ustalić, jak szeroko występowały te tendencje.

Stanowisko ze skamieniałościami w Nowym Meksyku pozwala lepiej poznać świat lasu istniejącego około 74,6 mln lat temu. Znaleziska nie wyjaśniają w pełni, w jaki sposób rośliny kwitnące zdobyły dominującą pozycję, ale pozwalają dokładniej odtworzyć chronologię ich ewolucji i rodzą nowe pytania.

Kolejne odkrycia mogą pomóc ustalić, jak rozpowszechnione były te wczesne zbiorowiska leśne oraz jakie warunki środowiskowe przyczyniły się do powstania niezwykłej różnorodności roślin kwitnących, którą obserwujemy obecnie.