Nasleđe vatre

Naučnici su otkrili da seme pojedinih autohtonih biljaka Novog Zelanda može da preživi visoke temperature tokom požara, a kod jedne vrste toplota čak podstiče klijanje.

Ipak, rezultati istraživanja pokazuju da neke invazivne biljke imaju još veću otpornost, što bi moglo da oteža obnovu prirodnih ekosistema nakon sve češćih požara.

Koje domaće biljke mogu da prežive požar?

Istraživači sa Univerziteta u Kenterberiju proučavali su kako seme različitih domaćih i stranih biljnih vrsta reaguje na visoke temperature. U laboratoriji su zagrevali seme do nivoa toplote kojem bi moglo biti izloženo u zemljištu tokom požara.

Naučnici su očekivali da će strane vrste, čija prirodna staništa često zahvataju požari, pokazati veću otpornost. Međutim, rezultati su otkrili da i neke autohtone biljke Novog Zelanda mogu da izdrže značajno zagrevanje.

Seme biljke mākaka (Carmichaelia australis), poznate i kao novozelandska autohtona metla, preživelo je temperature do 80 °C. Još zanimljivije, takva toplota podstakla je njegovo klijanje.

Sličnu otpornost pokazalo je i seme biljke kōwhai, poznate po svojim žutim cvetovima. I ono je preživelo zagrevanje do 80 °C, ali toplota nije bila dovoljna da prekine fizičko mirovanje semena i pokrene klijanje.

Invazivna vrsta pokazala još veću otpornost

Drugačiji rezultati zabeleženi su kod žutog žbuna (Ulex europaeus), poznatog kao gorse, koji se smatra invazivnom vrstom na Novom Zelandu.

Njegovo seme preživelo je zagrevanje do 100 °C, što je bila najviša temperatura ispitana u ovom istraživanju. Osim toga, temperature od 60 °C i više prekinule su mirovanje semena i podstakle klijanje.

Ovi rezultati pomažu da se objasni zašto se gorse često pojavljuje nakon požara. Dok vatra može da uništi seme pojedinih domaćih biljaka, istovremeno može da stvori uslove koji pogoduju širenju ove invazivne vrste.

Takva razlika predstavlja izazov za obnovu prirodnih staništa, jer požari ne utiču jednako na sve biljke. Vrste koje lakše prežive zagrevanje i brže proklijaju mogu dobiti prednost u odnosu na domaću vegetaciju.

Neke domaće vrste ne podnose visoke temperature

Istraživanje je pokazalo i da otpornost na toplotu značajno varira među autohtonim biljkama. Seme vrsta māhoe, tī kōuka, poznate i kao novozelandsko kupusno drvo, kao i biljke matagouri, uginulo je nakon izlaganja visokim temperaturama.

To znači da bi požar mogao da uništi seme ovih biljaka koje se nalazi u zemljištu, smanjujući mogućnost da se one prirodno obnove nakon prolaska vatre.

Glavna autorka istraživanja, dr Sara Vajz, viša predavačica šumske ekologije na Šumarskom fakultetu Univerziteta u Kenterberiju, istakla je da je cilj bio da se ispita koliko su semena domaćih biljaka otporna na toplotu u poređenju sa stranim vrstama koje su u svojim prirodnim staništima češće izložene požarima.

Zašto su rezultati važni?

Kako požari postaju sve češći na Novom Zelandu, razumevanje načina na koji različite biljne vrste reaguju na toplotu postaje sve važnije. Ovi podaci mogu pomoći naučnicima da bolje predvide koje će biljke moći da se obnove nakon požara, a koje bi mogle da nestanu iz pojedinih područja.

Ipak, istraživači upozoravaju da su ispitivanja sprovedena u laboratorijskim uslovima. Stvarni požari razlikuju se po intenzitetu, trajanju i uslovima u zemljištu, pa rezultati ne znače da će seme koje je preživelo laboratorijsko zagrevanje nužno opstati i tokom pravog požara.

Studija, objavljena u časopisu New Zealand Journal of Botany 2026. godine, pruža važan uvid u to kako toplota utiče na obnavljanje biljnog sveta. Istovremeno, ukazuje na rizik da požari mogu da pogoduju širenju invazivnih vrsta na račun autohtonih biljaka.

Razumevanje ovih razlika moglo bi da pomogne u razvoju efikasnijih strategija zaštite i obnove prirodnih ekosistema Novog Zelanda.