Gradovi podivljavaju

Gradovi bi u budućnosti mogli izgledati znatno zelenije i prirodnije.

Novo istraživanje sprovedeno u Poljskoj pokazuje da urbano podivljavanje, odnosno vraćanje prirodnih procesa i biodiverziteta u gradske sredine, ima podršku i stručnjaka i građana.

Ipak, način na koji se priroda vraća u grad mora biti pažljivo prilagođen prostoru i ljudima koji ga koriste.

Priroda se vraća u gradove

Urbano podivljavanje sve se češće posmatra kao jedno od rešenja za probleme sa kojima se savremeni gradovi suočavaju. Više zelenila može doprineti očuvanju biodiverziteta, smanjenju posledica klimatskih promena i povećanju otpornosti gradova.

Istraživači sa Univerziteta u Gdanjsku želeli su da utvrde kako ovu ideju doživljavaju ljudi koji učestvuju u urbanom planiranju, ali i sami građani. Studija je kombinovala istraživanje među 32 službenika zadužena za životnu sredinu u poljskim lokalnim samoupravama sa anketom u kojoj je učestvovalo 1.000 stanovnika Sopota, grada na obali Baltičkog mora.

Stručnjaci vide brojne koristi

Odgovori lokalnih zvaničnika pokazali su visok nivo podrške ekološkim prednostima urbanog podivljavanja. Većina je smatrala da ovakav pristup može poboljšati biodiverzitet, kvalitet vazduha i ekosistemske usluge. Podivljavanje može imati ulogu i u prilagođavanju gradova klimatskim promenama. Stručnjaci su posebno istakli mogućnost smanjenja efekta urbanog toplotnog ostrva, kao i bolje upravljanje atmosferskim vodama.

Međutim, kada je reč o praktičnoj primeni, slika je nešto složenija. Nešto više od polovine ispitanih stručnjaka smatralo je da se urbano podivljavanje može realno uključiti u postojeće procese planiranja, dok su drugi bili oprezniji. Kao prepreke izdvojeni su nedostatak finansijskih sredstava, složene procedure upravljanja i teškoće u uklapanju novih pristupa u postojeće planske okvire.

Građani žele prirodu, ali ne svuda

Istraživanje među stanovnicima Sopota pokazalo je da javnost uglavnom podržava umereno podivljavanje urbanih prostora. To podrazumeva raznovrsnije biljke, vrste korisne za oprašivače i više prostora za prirodne procese, ali uz očuvanje pristupačnosti i određene vizuelne uređenosti.

Intenzivnije podivljavanje nije svuda nailazilo na jednako odobravanje. Prirodniji i manje uređeni prostori bili su prihvatljiviji u perifernim i poluprirodnim delovima grada nego na simbolično važnim mestima, poput centralnih gradskih trgova. To pokazuje da građani nisu nužno protiv divljije prirode u gradovima, već da njihova podrška zavisi od toga gde se takve promene sprovode i kako prostor izgleda i funkcioniše.

Ključ je u ravnoteži

Autori istraživanja zaključuju da urbano podivljavanje ne znači potpuno odustajanje od upravljanja gradskim prostorom. Naprotiv, potrebno je strateški vratiti prirodne procese u urbanu sredinu, uzimajući u obzir potrebe stanovnika, karakter prostora i mogućnosti lokalnih vlasti.

U tome važnu ulogu mogu imati participativno planiranje i bolja komunikacija sa građanima. Na taj način moguće je smanjiti razliku između ambicioznih ekoloških ciljeva i onoga što je u praksi prihvatljivo i izvodljivo. Istraživači smatraju da bi buduće studije trebalo da obuhvate veći broj gradova i različite tipove urbanih prostora, kao i da prate kako se stavovi građana menjaju tokom vremena.

Priroda uz pažljivo planiranje

Rezultati istraživanja ukazuju da urbano podivljavanje ima potencijal da istovremeno doprinese prirodi, klimatskoj otpornosti i kvalitetu života. Ipak, uspeh takvih projekata zavisi od toga koliko dobro mogu da se uklope u lokalno planiranje i očekivanja stanovnika. Studija je objavljena u časopisu Scientific Reports 17. decembra 2025. godine, dok je konačna verzija rada objavljena 21. januara 2026. godine.