Praćenje životinja propuste

Nova studija ukazuje na geografsku neravnomernost u načinu na koji se vodene životinje širom sveta prate i proučavaju.

Istraživanja su uglavnom koncentrisana u politički stabilnim zemljama engleskog govornog područja, koje imaju velika ulaganja u zaštitu prirode.

Autori upozoravaju da bi zbog takve raspodele neka od najvažnijih svetskih područja za očuvanje biodiverziteta mogla ostati nedovoljno istražena. Studija, objavljena u časopisu Conservation Science and Practice, analizirala je globalnu raspodelu telemetrijskih istraživanja, odnosno metoda kojima se životinje označavaju i prate kako bi se proučavalo njihovo kretanje.

Važna područja ostaju nedovoljno istražena

Istraživači su pronašli velike praznine u znanju o kretanju vodenih životinja upravo u područjima kojima su hitno potrebni bolja zaštita prirode i efikasnije upravljanje ribarstvom. Među tim područjima nalaze se poluostrvo Baja i Kortesovo more, severozapadna Afrika, jugoistočna Afrika, Crveno more i Indo-pacifički region.

U uslovima kontinuiranog gubitka biodiverziteta, nedostatak podataka otežava pravilno razumevanje i zaštitu ugroženih vrsta u povezanim ekosistemima, od morskih sisara do migratornih riba.

„Kao naučna zajednica, moramo da zastanemo i prepoznamo praznine i slepe tačke u našem zajedničkom radu“, rekao je dr Stiv Kesel, direktor istraživanja mora u akvarijumu Shedd u Čikagu i vodeći autor studije. „Sada imamo priliku da ulažemo u delove naše plave planete kojima je to zaista potrebno“, dodao je Kesel.

Gde se istraživanja najviše sprovode

Istraživači iz čikaškog akvarijuma Shedd i drugih institucija analizirali su hiljade recenziranih publikacija o akustičkoj i satelitskoj telemetriji, obuhvatajući četiri decenije istraživanja. Čak 87% studija sprovedeno je u zemljama koje su rangirane među najstabilnijima po pitanju političke stabilnosti, dok je 95% istraživanja sprovedeno u zemljama sa najvećim nivoima finansiranja zaštite prirode.

Od ukupno 2.728 telemetrijskih studija, više od polovine sprovedeno je samo u Sjedinjenim Američkim Državama, Kanadi i Australiji. Istovremeno, biodiverzitetom bogati Indo-pacifički region obuhvatio je manje od 1% svih telemetrijskih istraživanja. Telemetrijska istraživanja podrazumevaju označavanje i praćenje pojedinačnih životinja pomoću zvučnih signala ili satelita. Na taj način beleži se kretanje životinja u morskim i slatkovodnim ekosistemima.

Autori rada analizirali su lokacije prethodnih telemetrijskih istraživanja i modelovali njihovu raspodelu na osnovu političke stabilnosti svake zemlje, ulaganja u zaštitu prirode, broja stanovnika, toga da li je engleski prvi jezik i drugih faktora.

Zašto postoji ovakva neravnoteža

Prema autorima studije, otkrivene pristrasnosti nisu potpuno neočekivane. Politički stabilne zemlje koje imaju više resursa uglavnom ulažu više novca u istraživanje sopstvenih prirodnih resursa. Sprovođenje istraživanja u matičnoj zemlji takođe olakšava dobijanje dozvola, uvoz opreme za terenski rad i obezbeđivanje sigurnosti naučnika. Takvi uslovi omogućavaju i sprovođenje dugoročnih istraživanja bez prekida.

Potrebna je saradnja sa lokalnim naučnicima

Istraživači smatraju da je za prevazilaženje problema u logistički zahtevnim područjima potrebno razvijati lokalne kapacitete i tesnije sarađivati sa naučnicima iz tih zemalja. Takva partnerstva mogu omogućiti razmenu naučnih veština, veću dostupnost opreme i naučne infrastrukture, kao i uspostavljanje dugoročnih i održivih istraživačkih projekata sa jasno definisanim ciljevima.

„Životinje nisu ograničene granicama država ili regiona, posebno kada je reč o vodama koje nas sve povezuju“, rekao je Kesel. „Samo kroz globalnu saradnju možemo biti pravi zagovornici naše plave planete i životinja koje je nazivaju svojim domom“, dodao je on.

Bolja raspodela istraživanja za bolju zaštitu

Rezultati studije pokazuju da neravnomerna raspodela istraživanja nije samo problem u pogledu naučnog znanja. Ona može otežati i donošenje odluka važnih za zaštitu biodiverziteta i upravljanje ribarstvom. Ako se ključna područja i vrste ne prate dovoljno, naučnicima nedostaju podaci potrebni za razumevanje njihovog kretanja i planiranje odgovarajućih mera zaštite.

Zato autori naglašavaju značaj saradnje sa lokalnim naučnicima, razvoja stručnih kapaciteta i bolje dostupnosti opreme i infrastrukture u nedovoljno istraženim regionima. Studija nosi naslov „Global distribution of aquatic animal telemetry effort reveals geographic biases and opportunities for more inclusive tracking studies“, a objavljena je 2026. godine u časopisu Conservation Science and Practice.