Kraby roznoszą pasożyty

W przybrzeżnych lasach tropikalnej japońskiej wyspy położonej niedaleko Okinawy rośnie niepozorna roślina, którą łatwo pomylić z grzybem.

Nie ma zielonych części i żywi się kosztem korzeni innych roślin. Wytwarza przy tym nawet milion maleńkich nasion, z których każde jest zamknięte w niewielkim, suchym owocu.

Przez lata naukowcy zastanawiali się, w jaki sposób nasiona tej pasożytniczej rośliny rozprzestrzeniają się po lesie. Najnowsze badania przyniosły zaskakującą odpowiedź.

Kraby pustelniki pomagają roślinie

Badacze zaobserwowali, że owoce rośliny Balanophora fungosa są zjadane przez lądowe kraby pustelniki.

Co więcej, zwierzęta mogą przenosić nasiona na dwa sposoby – zarówno na powierzchni swojego ciała, jak i wewnątrz przewodu pokarmowego.

To pierwsze badanie, które dostarczyło empirycznych dowodów na to, że kraby pustelniki mogą pełnić jednocześnie funkcję zewnętrznych i wewnętrznych roznosicieli nasion.

Roślina, która łatwo znika w lesie

Balanophora fungosa ma mało efektowne kolory, wydziela zapach przypominający drożdże, a jej owoce łatwo odrywają się od rośliny. Wcześniej botanik z Uniwersytetu w Kobe, Kenji Suetsugu, podejrzewał, że za ich rozprzestrzenianie odpowiadają mrówki.

Wilgotne i niemal bezwietrzne dno lasu nie sprzyja rozsiewaniu nasion przez wiatr.

„Wiele osób zakładało, że po prostu spadają dzięki grawitacji i są roznoszone przez wiatr, ale wilgotne i bezwietrzne dno lasu sprawia, że wydaje się to mało prawdopodobne” – wyjaśnia Suetsugu.

Jego wcześniejsze badania wykazały, że owoce roślin z rodziny Balanophoraceae są przenoszone przez bezkręgowce, między innymi mrówki, świerszcze i karaluchy.

Eksperyment wykluczył mrówki

Ponieważ owoce Balanophora fungosa mają podobne cechy, Suetsugu przypuszczał, że również w tym przypadku odpowiadają za nie mrówki.

Naukowiec osłonił jednak rośliny siatkami, przez które mogły przechodzić mrówki, ale nie większe zwierzęta. Rezultat był zaskakujący – owoce przestały znikać.

Badacz z Uniwersytetu w Kobe zamontował następnie kamery poklatkowe, aby dokładnie sprawdzić, kto odwiedza rośliny.

Prawdziwym roznosicielem okazał się krab

Głównym roznosicielem nasion okazał się lądowy krab pustelnik Coenobita brevimanus. Suetsugu zaobserwował, jak zwierzęta za pomocą szczypiec zeskrobują owoce z roślin.

Niektóre kraby potrafiły w ciągu jednej nocy usunąć całą grupę owoców z jednej rośliny.

Część owoców przyklejała się następnie do ciał krabów. Naukowiec zauważył osobniki, które z takim „ładunkiem” znajdowały się kilka metrów od rośliny.

Okazało się również, że część nasion przetrwała przejście przez układ pokarmowy krabów. Ponieważ lądowe kraby pustelniki potrafią pokonywać odległość nawet 100 metrów, mogą skutecznie przyczyniać się do rozprzestrzeniania tej rośliny.

Dwa sposoby transportowania nasion

Badania pokazują więc, że kraby mogą przenosić nasiona zarówno na zewnątrz swojego ciała, jak i po ich spożyciu.

„Byłem podekscytowany tym odkryciem, ponieważ zwierzęta te zwykle postrzegano jako wszystkożerców, padlinożerców lub zjadaczy nasion, a nie jako potencjalnych partnerów roślin” – mówi Suetsugu.

W swoim najnowszym artykule naukowiec podkreśla, że badanie stanowi pierwszy empiryczny dowód na podwójną rolę krabów pustelników w rozsiewaniu nasion.

Zapach może wskazywać dojrzałe owoce

Suetsugu odkrył również, że kraby wydają się aktywnie poszukiwać dojrzałych roślin. Nie obserwowano ich natomiast w pobliżu osobników niedojrzałych.

Może to oznaczać, że zwierzęta przyciąga charakterystyczny zapach wydzielany przez dojrzałe rośliny. Zapach staje się wówczas swego rodzaju sygnałem dla bezkręgowców, które żywią się niemal wszystkim, co mogą znaleźć na leśnym podłożu i chwycić szczypcami.

Mały bezkręgowiec może mieć znacznie większe znaczenie dla lasu, niż wcześniej sądzono.

„Jeśli chodzi o rozsiewanie nasion, większość uwagi skupiano dotąd na dużych kręgowcach. Tymczasem małe bezkręgowce są często pomijane” wyjaśnia Suetsugu.

Jak dodaje, również one mogą pomagać w przemieszczaniu nasion, szczególnie na wyspach, w siedliskach podzielonych na fragmenty oraz na zacienionych dnach lasów.

Odkrycie może mieć szersze znaczenie

Każde kolejne odkrycie przybliża Suetsugu do stworzenia modelu, który pozwoli przewidywać, kiedy i dlaczego określone zwierzęta stają się ważnymi roznosicielami nasion.

W przypadku lądowych krabów pustelników jest to pierwsza zaobserwowana sytuacja tego rodzaju. Naukowiec zwraca jednak uwagę, że ich duża liczebność w lasach przybrzeżnych oraz wszystkożerność sugerują, iż może to być bardziej powszechne zjawisko.