Φυτά στην Κορυφή του Βουνού

Οι ορεινές κορυφές της Ευρώπης μπορεί να φαίνεται ότι αποκτούν μεγαλύτερη βιοποικιλότητα καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες, αλλά μια νέα μελέτη υποδηλώνει ότι αυτή η φαινομενική επιτυχία κρύβει μια ανησυχητική τάση.

Ενώ περισσότερα είδη φυτών μετακινούνται ανηφορικά σε θερμότερα ορεινά περιβάλλοντα, είδη ειδικά προσαρμοσμένα σε μεγάλα υψόμετρα εξαφανίζονται όλο και περισσότερο από μεμονωμένες κορυφές.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Science, ανέλυσε μακροπρόθεσμα αρχεία βλάστησης από 62 ορεινές κορυφές σε όλη την Ευρώπη. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι τοπικές απώλειες φυτών έχουν επιταχυνθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες, εγείροντας ανησυχίες ότι η αύξηση του αριθμού των ειδών από μόνη της μπορεί να δώσει μια ατελή εικόνα για το πώς η θέρμανση αναδιαμορφώνει τα αλπικά οικοσυστήματα.

Τα ορεινά φυτά κινούνται προς τα πάνω

Για μεγάλο μέρος της ιστορίας, τα περιβάλλοντα υψηλών βουνών λειτουργούσαν ως ισχυρό φυσικό φράγμα. Οι σύντομες καλλιεργητικές περίοδοι, ο επίμονος παγετός και οι χαμηλές θερμοκρασίες εμπόδισαν πολλά φυτά να επιβιώσουν κοντά στις ορεινές κορυφές.

Καθώς η Ευρώπη θερμαίνεται, αυτοί οι περιορισμοί έχουν αποδυναμωθεί. Τα φυτά που προηγουμένως ζούσαν σε χαμηλότερα υψόμετρα έχουν επεκταθεί όλο και περισσότερο προς τα πάνω, φέρνοντας νέα είδη στις αλπικές κοινότητες.

Με την πρώτη ματιά, αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια θετική εξέλιξη, επειδή ο συνολικός αριθμός φυτικών ειδών σε πολλές κορυφές έχει αυξηθεί. Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η αύξηση συμβαίνει παράλληλα με τις αυξανόμενες απώλειες ειδών που ήταν ήδη προσαρμοσμένα στη ζωή σε μεγάλα υψόμετρα.

Περισσότερα είδη μπορούν να κρύψουν σημαντικές απώλειες

Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα που συλλέχθηκαν μέσω του GLORIA, ενός διεθνούς προγράμματος που παρακολουθεί τη βιοποικιλότητα των υψηλών βουνών.

Οι 62 ευρωπαϊκές κορυφές που συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη ερευνήθηκαν τέσσερις φορές μεταξύ 2001 και 2022. Οι επιστήμονες συνέκριναν ποια είδη φυτών ήταν παρόντα κατά τη διάρκεια κάθε έρευνας και κατέγραψαν εκείνα που δεν μπορούσαν πλέον να ανιχνευθούν.

Το ποσοστό των ειδών που εξαφανίστηκαν από μεμονωμένες κορυφές αυξήθηκε με κάθε περίοδο έρευνας. Τα φυτά των οποίων η τυπική κατανομή είναι κεντραρισμένη πάνω από την κορυφή που μελετήθηκε ήταν ιδιαίτερα πιθανό να είναι μεταξύ αυτών που χάθηκαν.

Αυτό σημαίνει ότι οι ειδικοί σε μεγάλα υψόμετρα - είδη που ζουν ήδη κοντά στο ψυχρότερο άκρο των ορεινών περιβαλλόντων της Ευρώπης - ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ένα αυξανόμενο μειονέκτημα καθώς οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται.

Η θέρμανση συνδέθηκε στενά με την εξαφάνιση

Ο Γιόχανες Βέσελι του Πανεπιστημίου της Βιέννης, ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, εξήγησε ότι τα φυτά ήταν πιο πιθανό να εξαφανιστούν από κορυφές που είχαν βιώσει ισχυρότερη θέρμανση. Σημείωσε ότι η σχέση με την αύξηση της θερμοκρασίας ήταν ακόμη ισχυρότερη από τη γενική επίδραση του ίδιου του χρόνου.

Ο κίνδυνος τοπικής εξαφάνισης αυξήθηκε επίσης προς το θερμότερο, χαμηλότερο όριο του φυσικού υψομετρικού εύρους ενός είδους.

Ο Χάραλντ Πάουλι, ο οποίος συντονίζει το GLORIA στην Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών και στο Πανεπιστήμιο BOKU, εξήγησε ότι τα φυτά που αναπτύσσονται ήδη σε θερμότερα από το μέσο όρο μέρη της περιοχής τους φάνηκαν πιο ευάλωτα σε πρόσθετες αυξήσεις της θερμοκρασίας.

Ορισμένες απώλειες μπορεί να έχουν καθυστερήσει για δεκαετίες

Οι ειδικοί στα ψηλά βουνά είναι συχνά ασυνήθιστα ανεκτικοί σε σκληρές συνθήκες και μπορούν να ζήσουν για πολλά χρόνια. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να τους βοηθήσουν να επιβιώσουν από την περιβαλλοντική αλλαγή για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και όταν οι συνθήκες σταδιακά γίνονται λιγότερο κατάλληλες.

Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτήν την καθυστερημένη αντίδραση ως «χρέος εξαφάνισης». Ένας πληθυσμός μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει για χρόνια αφότου οι περιβαλλοντικές συνθήκες έχουν αρχίσει να κινούνται πέρα ​​από αυτό που μπορεί να ανεχθεί, αλλά οι αριθμοί μπορούν να μειωθούν αργά μέχρι να εξαφανιστεί τελικά το είδος από αυτήν την τοποθεσία.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι τοπικές εξαφανίσεις συχνά προηγούνταν μεγαλύτερων περιόδων μείωσης του πληθυσμού, υποστηρίζοντας την πιθανότητα ότι ορισμένες από τις σημερινές απώλειες αντανακλούν την υπερθέρμανση που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες.

Ο συντονιστής του έργου Stefan Dullinger προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η εξήγηση της εξαφάνισης-χρέους εξακολουθεί να απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. Είπε ότι τα αυξανόμενα ποσοστά εξαφάνισης θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν καθυστερημένες συνέπειες προηγούμενης περιβαλλοντικής αλλαγής, αλλά χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί αυτή η ερμηνεία.

Ένα Μεταβαλλόμενο Μέλλον για τα Αλπικά Οικοσυστήματα

Τα ευρήματα δείχνουν γιατί η καταμέτρηση του συνολικού αριθμού ειδών σε μια κορυφή βουνού μπορεί να μην είναι αρκετή για να κρίνει την υγεία ενός οικοσυστήματος.

Μια κορυφή μπορεί να αποκτήσει νέα φυτά από χαμηλότερα υψόμετρα, ενώ ταυτόχρονα να χάσει σπάνια εξειδικευμένα είδη που δεν μπορούν απλώς να κινηθούν υψηλότερα μόλις φτάσουν στην κορυφή. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μεγαλύτερος πλούτος ειδών βραχυπρόθεσμα, αλλά μια σταδιακή διάβρωση των διακριτικών φυτικών κοινοτήτων που καθιστούν τα αλπικά οικοσυστήματα μοναδικά.

Η μακροπρόθεσμη παρακολούθηση θα είναι επομένως απαραίτητη. Καθώς η θέρμανση συνεχίζεται, οι ερευνητές θα πρέπει να παρακολουθούν όχι μόνο ποια είδη φτάνουν στα βουνά της Ευρώπης, αλλά και ποιοι έμπειροι ειδικοί εξαφανίζονται αθόρυβα.