Dinozaur z Tanzanii

Skamieniałość, która przez ponad sześć dekad znajdowała się w muzealnych zbiorach, okazała się znacznie ważniejsza, niż początkowo sądzono.

Naukowcy zidentyfikowali wcześniej nieznany gatunek prehistorycznego zwierzęcia z Tanzanii, a odkrycie może zmienić sposób datowania niektórych z najwcześniejszych potencjalnych szczątków dinozaurów.

Nowy gatunek, nazwany Dinodontosaurus isiyavamanda, żył około 240 milionów lat temu w okresie triasu. Należał do grupy dicynodontów – roślinożernych synapsydów wywodzących się z szerszej linii ewolucyjnej, z której ostatecznie powstały ssaki. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Journal of Vertebrate Palaeontology”.

Skamieniałość ukryta na widoku

Historia rozpoczęła się w 1963 roku, kiedy brytyjska ekspedycja zebrała dużą liczbę skamieniałości na terenie dzisiejszej Tanzanii. Wiele z tych okazów trafiło później do zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, jednak niektóre przez dziesięciolecia pozostawały jedynie częściowo zbadane.

Wśród nich znajdował się powiązany ze sobą szkielet dicynodonta, a także fragmentaryczna czaszka odkryta stosunkowo niedawno. Szczegółowe badania anatomiczne ostatecznie wykazały, że szczątki te należały do rodzaju Dinodontosaurus.

Było to zaskakujące odkrycie. Do tej pory rodzaj ten znany był wyłącznie z Ameryki Południowej. Dalsze badania potwierdziły, że tanzańskie skamieniałości reprezentują zupełnie nowy gatunek. Nazwa isiyavamanda odnosi się do ziemi ludu Wamanda zamieszkującego region, w którym znaleziono skamieniałości.

Połączenie między Afryką a Ameryką Południową

Odkrycie ma znaczenie nie tylko dla taksonomii.

Ponieważ Dinodontosaurus jest obecnie znany zarówno z Tanzanii, jak i Ameryki Południowej, naukowcy mogą wykorzystać go do porównania wieku warstw skalnych występujących na obu kontynentach. Obecność tego samego rodzaju w obu regionach sugeruje, że zawierające skamieniałości osady są zbliżone wiekiem.

To powiązanie jest istotne, ponieważ w skałach Tanzanii znaleziono również skamieniałości uznawane za szczątki jednych z najstarszych potencjalnych dinozaurów, w tym Nyasasaurus oraz silezaura Asilisaurus.

Wcześniej osady te porównywano ze skałami środkowego triasu w Afryce Południowej. Nowsze datowania radiometryczne z Ameryki Południowej sugerują jednak, że podobne warstwy zawierające skamieniałości mogą być nawet o 10 milionów lat młodsze niż sekwencje z Afryki Południowej.

Oś czasu dinozaurów może wymagać korekty

Jeśli skały Tanzanii są w tym samym wieku co skały w Ameryce Południowej, wówczas rzekomo najstarsze skamieniałości dinozaurów z Tanzanii również mogą być młodsze, niż wcześniej sądzono.

Hady George, doktorant Uniwersytetu w Bristolu i główny autor badania, wyjaśnił, że nowy gatunek stanowi pierwszy potwierdzony zapis występowania Dinodontosaurus poza Ameryką Południową.

Jak zaznaczył, to powiązanie pokazuje, że tanzańskie i południowoamerykańskie osady zawierające skamieniałości są porównywalne pod względem wieku, co wzmacnia przypuszczenie, że najstarsze potencjalne dinozaury z Tanzanii prawdopodobnie nie są starsze od tych znanych już z Ameryki Południowej.

Nie oznacza to, że skamieniałości są nieistotne. Przeciwnie, pozwala to dokładniej określić szerszą kwestię tego, kiedy i gdzie wyewoluowały pierwsze dinozaury.

Zbiory muzealne wciąż kryją niespodzianki

Odkrycie podkreśla również wartość naukową okazów zebranych wiele dekad temu.Paleontolog Nigel Larkin po raz pierwszy zbadał szkielet dicynodonta w ramach swojej pracy magisterskiej w 1994 roku i podejrzewał, że może on reprezentować nowy gatunek. Od tego czasu minęło niemal 30 lat, zanim okaz został formalnie opisany.

Larkin wyjaśnił, że postęp technologiczny, taki jak skanowanie mikro-CT, oraz łatwiejsza współpraca międzynarodowa pozwalają obecnie naukowcom badać stare skamieniałości znacznie dokładniej, niż było to możliwe w latach 90.

Dr Mike Day z Muzeum Historii Naturalnej również zwrócił uwagę, że ponowne analizowanie historycznych zbiorów może zmienić naukowe rozumienie przeszłości w takim samym stopniu jak odkrywanie nowych skamieniałości podczas prac terenowych.

Wciąż czeka na zbadanie więcej skamieniałości

Duża część materiału z Tanzanii nadal wymaga zbadania, szczególnie fragmenty szkieletu znajdujące się poniżej czaszki.

Przyszłe badania będą obejmować porównanie tych kości z okazami z Ameryki Południowej oraz analizę sposobu poruszania się i odżywiania Dinodontosaurus, a także jego współistnienia z innymi dużymi roślinożercami.

Odkrycie przypomina, że paleontologia nie zawsze opiera się na spektakularnych nowych wykopaliskach. Czasami skamieniałości, które mogą zmienić nasze rozumienie historii ewolucji, od pokoleń spokojnie czekają w muzealnych szufladach.