Gizli Bitki Kaybı

Avrupa'nın dağ zirvelerinde tür sayısı artıyor ancak araştırmalar, yüksek rakımlara özgü bitkilerin kayıplarının da hızlandığını ortaya koyuyor.

Onlarca yıllık ısınma, dağ bitkilerinin yayılışını sınırlayan düşük sıcaklık koşullarını hafifletti ve zirvelerdeki tür sayısının artmasını sağladı.

Viyana Üniversitesi, BOKU Üniversitesi ve Avusturya Bilimler Akademisi'nden bilim insanlarının öncülük ettiği uluslararası araştırma ekibi, bu değişimin giderek daha fazla kaybeden türü de beraberinde getirdiğini ortaya koydu. Bitkilerin dağ zirvelerinden kaybolması onlarca yıl sürebiliyor ancak bu süreç son 20 yılda hızlandı. Bu nedenle artan biyolojik çeşitlilik, zirvelerdeki bitki örtüsündeki değişimin yalnızca bir bölümünü gösteriyor.

Birkaç on yıl öncesine kadar kısa bitki örtüsü dönemleri, düşük sıcaklık toplamları ve yıl boyunca devam eden don riski, Avrupa florasındaki birçok türün alpin bölgelere yerleşmesini zorlaştırıyordu. Ancak hızlanan iklim ısınması bu sınırlamaları hafifletti.

Bitkiler daha yüksek rakımlara ilerliyor

Bunun sonucunda bazı türler yayılış alanlarını daha yüksek rakımlara doğru genişletmeye başladı ve dağ zirvelerindeki bitki örtüsü daha fazla tür barındırır hale geldi. Araştırmacılar ise bu görünür başarı tablosunun bir de kayıp tarafı olduğunu belirtiyor.

Toplam tür sayısı yükselirken kaybolan türlerin oranı da artıyor. Bu kayıplar özellikle yüksek rakımlı ekosistemlere özgü uzman türleri etkiliyor.

62 Avrupa zirvesi incelendi

Bilim insanları, küresel izleme girişimi GLORIA kapsamında 2001 ile 2022 yılları arasında dört kez tür kompozisyonu incelenen 62 Avrupa zirvesinin bitki örtüsü verilerini analiz etti.

Veriler, yeniden tespit edilemeyen türlerin oranının her araştırmada arttığını gösterdi. Yayılış merkezleri incelenen zirvenin üzerinde bulunan türler, kaybolan türler arasında orantısız şekilde daha fazla yer aldı. Araştırmanın sonuçları Science dergisinde yayımlandı.

Isınma kayıpları artırıyor

Araştırma sonuçları, iklim ısınmasının yerel tür kayıplarını tetiklediğine işaret ediyor. Bilim insanlarına göre daha güçlü ısınmanın yaşandığı zirvelerde türlerin kaybolma olasılığı daha yüksekti. Bu ilişkinin, zaman içinde gözlenen genel artış eğiliminden bile daha güçlü olduğu belirtildi.

Daha sıcak bölgelerdeki türler daha hassas

Yerel yok olma olasılığı, türlerin mevcut yayılış alanlarının daha düşük rakımlı sınırlarına doğru da artıyor. Araştırmacılar bunu, halihazırda ortalamadan daha sıcak bölgelerde yaşayan türlerin ek sıcaklık artışlarına karşı daha hassas hale gelmesiyle açıklıyor.

Yok oluş borcu gündemde

Yüksek rakımlara özgü türler genellikle çevresel streslere dayanıklı ve uzun ömürlü. Bu nedenle çevresel değişikliklerin başlaması ile bu türlerin yerel olarak yok olması arasında uzun bir süre bulunabiliyor. Bu gecikme, biyolojik topluluklarda bir tür “yok oluş borcu” birikmesine yol açabiliyor. Uzun süren bu gecikmelerin, alpin bitki örtüsünde yeni türlerin yerleşmesinin eski türlerin kaybolmasından daha sık gözlemlenmesinin nedenlerinden biri olduğu düşünülüyordu.

Araştırmanın sonuçları da bu yorumu destekliyor. Türlerin yerel olarak yok olmasından önce daha uzun süreli popülasyon düşüşleri yaşandığı görüldü. Bu nedenle günümüzde artan yok oluş oranları, onlarca yıl önce meydana gelen veya başlayan çevresel değişimlere verilen gecikmiş bir yanıt olabilir. Araştırmacılar, bu durumun bir yok oluş borcunun ödenmeye başladığına işaret edebileceğini ancak bu yorumun doğrulanması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor.