Leśna złożoność

Co sprawia, że pradawny las ma tak dużą wartość ekologiczną? Odpowiedź obejmuje znacznie więcej niż liczbę drzew czy roślin, które w nim rosną.

Nowe badania przeprowadzone w południowych Włoszech sugerują, że struktura lasu odgrywa szczególnie ważną rolę w określaniu, które gatunki roślin mogą w nim przetrwać.

Badanie opublikowane w Ecology and Evolution objęło stare lasy w Parku Narodowym Pollino i pokazało, w jaki sposób duże drzewa, złożone warstwy koron oraz rozkładające się drewno pomagają tworzyć charakterystyczne zbiorowiska roślinne.

Wnętrze pradawnych lasów Włoch

Naukowcy zbadali dziewięć potencjalnych stanowisk starych lasów w Apeninach Południowych, od lasów śródziemnomorskich po wysokogórskie lasy bukowe. Ostateczna analiza objęła 142 powierzchnie badawcze w ośmiu stanowiskach.

Zespół odnotował żywe drzewa, młodą roślinność, charakterystykę koron drzew, powalone drewno oraz różne stadia rozkładu drewna. Naukowcy zidentyfikowali również rośliny naczyniowe i przeanalizowali lokalne ukształtowanie terenu, uzyskując 24 pomiary opisujące strukturę lasu.

Aby przeanalizować te zależności, naukowcy opracowali wskaźnik heterogeniczności strukturalnej i zastosowali kilka metod statystycznych, aby oddzielić wpływ struktury lasu od wpływu topografii.

Dlaczego struktura lasu ma znaczenie

Wyniki wykazały, że wewnętrzne zróżnicowanie lasu było silniej związane ze zbiorowiskami roślinnymi niż samo otaczające ukształtowanie terenu.

Topografia wyjaśniała około 18,8% zmienności struktury lasu. Gdy naukowcy przeanalizowali skład roślinności, struktura lasu odpowiadała niezależnie za 23,5% zmienności, podczas gdy topografia odpowiadała za 12,8%. Kolejne 31,3% było wspólnie związane z obydwoma czynnikami.

Szczególnie ważnymi cechami okazały się duże drzewa, gęstość koron, różnorodność drzew oraz rozkładające się drewno. Łącznie cechy te tworzą różne poziomy zacienienia, wilgotności i dostępnych powierzchni do wzrostu. Takie zróżnicowanie pozwala współistnieć w tym samym lesie roślinom o odmiennych wymaganiach środowiskowych.

Więcej gatunków nie zawsze oznacza zdrowszy las

Na wszystkich powierzchniach badawczych naukowcy odnotowali 153 taksony roślin naczyniowych. Badanie objęło 98,65% szacowanej różnorodności, podczas gdy szacowana całkowita liczba taksonów wynosiła około 170. Jednak sama liczba gatunków przedstawiała tylko część obrazu.

Wysokogórskie lasy bukowe były siedliskiem charakterystycznych roślin górskich, w tym gatunków związanych z chłodniejszymi warunkami występującymi na wyżej położonych obszarach południowej Europy. Lasy mieszane zawierały inne zbiorowiska przystosowane do cieplejszych warunków.

Co ciekawe, lasy wielokrotnie poddawane zaburzeniom czasami charakteryzowały się większą liczbą gatunków roślin niż stosunkowo niezakłócone lasy. Jednak w takich zbiorowiskach często występował większy udział pospolitych roślin związanych ze środowiskami bogatymi w składniki odżywcze.

Ochrona całego ekosystemu

Danilo Travascia z University of Basilicata, który kierował badaniem, wyjaśnił, że analiza wielu cech lasu pozwoliła zespołowi oddzielić wpływ struktury lasu od warunków topograficznych.

Nicodemo G. Passalacqua z University of Calabria podkreślił, że działania ochronne powinny uwzględniać skład gatunkowy roślin, zamiast koncentrować się wyłącznie na ich całkowitej liczbie.

Pradawne drzewa, wielowarstwowe korony i rozkładające się drewno pomagają utrzymywać wyspecjalizowane siedliska, które mogą zanikać, gdy lasy są wielokrotnie poddawane zaburzeniom.

Wnioski dla ochrony lasów

Wyniki sugerują, że sama ochrona powierzchni leśnej jest niewystarczająca. Strategie ochrony powinny również obejmować zachowanie dojrzałych drzew, naturalnego odnowienia, stojącego martwego drewna oraz ciągłości ekologicznej, która pozwala rozwijać się złożonym siedliskom leśnym.

Naukowcy zalecają długoterminowe monitorowanie obejmujące badania roślinności, analizę słojów drzew, pomiary gleby i mikroklimatu oraz teledetekcję.

Gianluca Piovesan z University of Tuscia wyjaśnił, że ukształtowanie terenu określa warunki środowiskowe, w których rozwijają się lasy, natomiast długotrwałe procesy ekologiczne tworzą dodatkową złożoność niezbędną dla bioróżnorodności.

W obliczu rosnącej presji środowiskowej na śródziemnomorskie ekosystemy górskie zrozumienie tych zależności może pomóc działaczom na rzecz ochrony przyrody chronić ich charakterystyczne zbiorowiska roślinne. Badanie pokazuje, że wartość ekologiczna pradawnego lasu nie wynika wyłącznie z liczby występujących w nim gatunków, lecz także ze złożonych siedlisk i zależności, które rozwijały się przez kolejne pokolenia.