Άγριες μέλισσες σε κίνδυνο

Οι άγριες μέλισσες είναι πολύ λιγότερο ορατές από τις αποικίες που διαχειρίζονται οι μελισσοκόμοι, ωστόσο αποτελούν σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Νέα έρευνα δείχνει ότι οι πληθυσμοί που ζουν ελεύθερα βρίσκονται υπό σημαντική πίεση, με τα μοντέλα να υποδηλώνουν ότι ο αριθμός τους θα μπορούσε να μειωθεί απότομα χωρίς τη συνεχή μετακίνηση αποικιών από τους διαχειριζόμενους πληθυσμούς.

Ένα Κρυφό Μέρος της Ζωής των Ευρωπαϊκών Μελισσών

Η δυτική μέλισσα, Apis mellifera, συνδέεται συνήθως με διαχειριζόμενες κυψέλες, αλλά ορισμένες αποικίες ζουν ανεξάρτητα σε φυσικούς ή ημιφυσικούς χώρους. Αυτές οι αποικίες μπορούν να καταλαμβάνουν κοιλότητες σε παλιά δέντρα, ανοίγματα σε βράχους και άλλες προστατευμένες τοποθεσίες όπου αναπαράγονται και αναζητούν τροφή χωρίς συνήθη ανθρώπινη διαχείριση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ελεύθερα ζούσες αποικίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα έκτο του ευρωπαϊκού πληθυσμού μελισσών. Η ύπαρξή τους είναι σημαντική επειδή παρέχουν μια ματιά στο πώς οι μέλισσες επιβιώνουν υπό λιγότερο ελεγχόμενες συνθήκες. Η διάκριση μεταξύ διαχειριζόμενων και ελεύθερα ζουσών αποικιών δεν είναι πάντα απλή. Οι μέλισσες μπορούν να μετακινούνται μεταξύ των δύο ομάδων φυσικά. Ένα σμήνος που φεύγει από μια διαχειριζόμενη κυψέλη μπορεί να δημιουργήσει μια αποικία σε ένα δέντρο, ενώ οι νεαρές βασίλισσες από διαχειριζόμενες αποικίες μπορούν να ζευγαρώσουν με αρσενικά από ελεύθερα ζούσες αποικίες.

Σημαντική Μείωση Πληθυσμού

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Conservation Science and Practice εξέτασε πληροφορίες παρακολούθησης από αποικίες ελεύθερων μελισσών σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Οι ερευνητές συνδύασαν τις παρατηρήσεις επιβίωσης με τη μοντελοποίηση του πληθυσμού για να εκτιμήσουν πώς οι αποικίες θα μπορούσαν να αλλάξουν χωρίς συνεχή εισροή από διαχειριζόμενες αποικίες. Τα αποτελέσματα δείχνουν μια μέση μείωση περίπου 56% σε μια περίοδο 10 ετών υπό τις μοντελοποιημένες συνθήκες. Αυτό το αποτέλεσμα ήταν κεντρικό για την αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης των άγριων μελισσών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κατάσταση δεν είναι παντού η ίδια. Ορισμένες περιοχές εξακολουθούν να περιέχουν συγκριτικά σταθερές ελεύθερες αποικίες, ενώ άλλοι πληθυσμοί φαίνονται σημαντικά πιο ευάλωτοι. Η Αγγλία, για παράδειγμα, έχει αποικίες που παραμένουν σχετικά σταθερές, ενώ αρκετοί πληθυσμοί αλλού αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πίεση. Οι ερευνητές τονίζουν επίσης ότι οι πληροφορίες παραμένουν ελλιπείς. Περισσότερες από 1.600 τοποθεσίες φωλιάσματος έχουν καταγραφεί σε 15 χώρες, αλλά ολοκληρωμένες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος του πληθυσμού και τις μακροπρόθεσμες τάσεις δεν είναι ακόμη διαθέσιμες για πολλά μέρη της Ευρώπης.

Γιατί η Γενετική Ποικιλότητα Είναι Σημαντική

Οι ελεύθερες αποικίες μπορούν να περιέχουν πολύτιμη γενετική ποικιλομορφία. Σε αντίθεση με τις διαχειριζόμενες αποικίες, ορισμένοι άγριοι πληθυσμοί αντιμετωπίζουν περιβαλλοντικές και βιολογικές πιέσεις χωρίς το ίδιο επίπεδο ανθρώπινης παρέμβασης. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για φυσική επιλογή που να ευνοεί χαρακτηριστικά που βοηθούν τις αποικίες να αντιμετωπίσουν τις τοπικές συνθήκες. Οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί που ζουν ελεύθερα μπορούν επίσης να διατηρήσουν γενετικά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τις περιφερειακές ποικιλίες μελισσών, τα οποία έχουν γίνει λιγότερο συνηθισμένα στους διαχειριζόμενους πληθυσμούς. Για τους ερευνητές, αυτό καθιστά τις άγριες αποικίες κάτι περισσότερο από απομονωμένες ομάδες που ζουν εκτός διαχειριζόμενων κυψελών. Μπορούν να χρησιμεύσουν ως δεξαμενές γενετικής ποικιλομορφίας που μπορεί να γίνουν χρήσιμες για την κατανόηση της ανθεκτικότητας, της ανοχής στις ασθένειες και της προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Εμπλέκονται αρκετές πιέσεις

Η μείωση δεν φαίνεται να έχει μία μόνο αιτία. Η διαθεσιμότητα οικοτόπων είναι ένας σημαντικός παράγοντας, επειδή οι ελεύθερα ζουσες αποικίες απαιτούν κατάλληλες τοποθεσίες για φωλιές. Η απώλεια ώριμων δέντρων με φυσικές κοιλότητες μπορεί να μειώσει τον αριθμό των πιθανών θέσεων φωλιάσματος. Οι αλλαγές στα τοπία μπορούν επίσης να μειώσουν την ποικιλία και τη διαθεσιμότητα ανθοφόρων φυτών που παρέχουν γύρη και νέκταρ. Τα παράσιτα και οι παθογόνοι παράγοντες προσθέτουν μια άλλη πρόκληση. Τα ακάρεα Varroa είναι από τις πιο γνωστές πιέσεις που επηρεάζουν την υγεία των μελισσών, ενώ η έκθεση σε γεωργικά χημικά μπορεί επίσης να επηρεάσει την επιβίωση της αποικίας. Οι ερευνητές επισημαίνουν περαιτέρω τις αλλαγές που σχετίζονται με τη σύγχρονη μελισσοκομία, την αναπαραγωγή και την μετακίνηση των αποικιών.

Τι σημαίνει η κατάσταση στην Κόκκινη Λίστα

Η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης έχει ταξινομήσει τις άγριες μέλισσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως κινδυνεύουσες. Η ταξινόμηση αντιμετωπίζει τους ελεύθερους πληθυσμούς ως ξεχωριστό ζήτημα διατήρησης, παρόλο που ανήκουν στο ίδιο είδος με τις εμπορικά διαχειριζόμενες μέλισσες. Η αξιολόγηση βασίζεται στο κατά πόσον οι ελεύθεροι πληθυσμοί μπορούν να διατηρηθούν χωρίς συνεχή ανθρώπινη βοήθεια. Σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, ένας πληθυσμός που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από νέες αποικίες που φτάνουν από διαχειριζόμενες κυψέλες δεν επιδεικνύει το ίδιο επίπεδο ανεξαρτησίας με έναν αυτοσυντηρούμενο άγριο πληθυσμό.

Προστασία Φυσικών Τοποθεσιών Φωλιάσματος

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η προστασία των ελεύθερων μελισσών απαιτεί προσοχή στα περιβάλλοντα στα οποία επιβιώνουν οι αποικίες. Τα παλαιότερα δέντρα, η ποικίλη βλάστηση και τα φυσικά δομημένα τοπία μπορούν να παρέχουν τόσο ευκαιρίες φωλιάσματος όσο και πόρους τροφής. Η παρακολούθηση είναι εξίσου σημαντική. Η καλύτερη πληροφόρηση σχετικά με την επιβίωση, την αναπαραγωγή και την κατανομή των αποικιών θα επέτρεπε στους ερευνητές να εντοπίσουνπληθυσμοί που είναι σταθεροί, μειούμενοι ή ιδιαίτερα απομονωμένοι. Τα νέα ευρήματα αναδεικνύουν μια λιγότερο γνωστή πλευρά της διατήρησης των μελισσών. Η έρευνα δείχνει τελικά ότι η διατήρηση δεν μπορεί να επικεντρωθεί μόνο στις διαχειριζόμενες αποικίες. Οι ελεύθερες μέλισσες χρειάζονται επίσης κατάλληλες συνθήκες για να επιβιώσουν ανεξάρτητα, καθιστώντας την προστασία τους σημαντικό μέρος της διατήρησης της οικολογικής ποικιλομορφίας.